سپاس خدای را که پروردگار جهانیان است، و درود و سلام بر سرورمان محمد، راستگوی امین.
دکتر عمر عبدالکافی:
سپاس میگویم خدای را كه پروردگار جهانیان است، و درود و سلام بر پیامبرش صلی الله علیه وسلم. برادران دینی من، سلام و رحمت و برکات خداوند بر شما باد، همانطور که مسلمانان در سراسر زمین از ماه مبارک و فضل، خیر و نورش استقبال میکنند، من هم اکنون هرگاه مینشینم، از عالم بزرگوار، و عالم فاضل، و عالم جلیل، و معلممان، معلم نسلها، استادمان دکتر محمد راتب نابلسی استقبال میکنم، و این از حسن طالع در این ماه مبارک است، سلام و رحمت و برکات خداوند بر شما باد.
دکتر محمد راتب نابلسی:
و علیکم السلام و رحمة الله و برکاته.
دکتر عمر عبدالکافی:
مفتخرم که در خدمت شما بنشینم و صحبت کنیم.
دکتر محمد راتب نابلسی:
خدا میداند که شما چه جایگاه والایی نزد من دارید.
دکتر عمر عبدالکافی:
این لطف خدا بر ماست. پروردگارمان برکت را نصیب شما کند، فرزندان شما در مشرق و مغرب جهان اسلام میخواهند همتهایشان با سخنان نورانی، فوقالعاده و والای شما برانگیخته شود، چگونه باید از این مهمان استقبال کرد؟ یعنی هر مهمانی مراسم استقبالی دارد، مراسم استقبال ما از ماه مبارک چیست؟
دکتر محمد راتب نابلسی:
در لینجا یک مقدمه لازم است. انسانی که پسرش را برای گرفتن دکتری به پاریس فرستاده، تنها و یگانه علت وجود او در این شهر بزرگ، درس خواندن است، این مانع نمیشود که وارد رستورانی شود تا غذا بخورد، یا کتابی بخرد که از آن بهره ببرد، یا در پارکی بنشیند، اما علت و غایت وجودش، درس خواندن است.
خداوند می فرماید:
﴿ وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْإِنسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ ﴾
﴿ و جنیان و انسانها را فقط برای پرستیدن خودم آفریدم. ﴾
از لطیفترین تعاریف عبادت این است: اطاعتی اختیاری، آمیخته با محبت قلبی که اساس آن معرفتی یقینی است و به سعادتی ابدی میانجامد. روزه، عبادتِ توحید و اخلاص است.
روزه عبادتِ توحید و اخلاص است:
دکتر عمر عبدالکافی:
ماه کریم آمده است. این عبادت چه جایگاهی دارد؟
دکتر محمد راتب نابلسی:
عبادتی وجود دارد که سیصد و شصت و پنج روز ادامه دارد و آن اطاعت از خداوند است. همچنین یک عبادت استثنایی داریم که مشوقهای بیشتری دارد، مثلاً کسی غذا و نوشیدنی را ترک میکند. اگر او وارد خانهاش شود و هیچکس در خانه نباشد و هوا در تابستان گرمای طاقتفرسایی داشته باشد، نمیتواند قطرهای آب در دهان بگذارد. این عبادت توحید است، یعنی در خانهاش است و هیچکس با او نیست، اما نمیتواند قطرهای آب در دهان بگذارد.
دکتر عمر عبدالکافی:
این حقیقت عبادت است یا ثمرهی عبادت؟
دکتر محمد راتب نابلسی:
این هم حقیقت آن است و ثمرهی آن هم سعادت است. ما لذت داریم و سعادت.
دکتر عمر عبدالکافی:
یعنی وقتی [از خوردن و آشامیدن] امتناع میکند، لذت را احساس میکند؟
دکتر محمد راتب نابلسی:
زیرا او اکنون خدا را مراقب خود میداند. انسان گاهی اوقات در جلو جامعه مهربان است و زیباترین چیزهایش را برای منفعت خود نشان میدهد، اما در اینجا، در خانه، کسی با او نیست و گرما طاقتفرساست و او روزه است و نمیتواند قطرهای آب در دهان بگذارد، این عبادت اخلاص است.
دکتر عمر عبدالکافی:
این از علل روزه است.
دکتر محمد راتب نابلسی:
بله، اما در مطالعات پزشکی [آمده] که در این ماه همهی دستگاههای [بدن] استراحت میکنند و در واقع تجدید میشوند، این استراحت دستگاههاست، حتی کارخانه گلبولهای قرمز خون، همهی اینها استراحت میکنند، یعنی هم مسألهی عبادی در آن هست و هم مسأله سلامتی.
دکتر عمر عبدالکافی:
نوسازی و انگیزش.
دکتر محمد راتب نابلسی:
بله.
دکتر عمر عبدالکافی:
بنابراین، وقتی من از این ماه مبارک استقبال میکنم، با این روحیه از آن استقبال میکنم، بر این اساس که خوشحال یا شاد هستم برای دو مسأله: اینکه خداوند از من راضی شده که بنده او باشم و دستوراتش را اجرا کنم، و وقتی ماه مبارک وارد میشود، شروع میکنم به برانگیختن همتم، که در رمضان چه خواهم کرد؟ آیا این فقط یک مسئله عبادی است یا چه؟
عبادات دو نوع هستند:عبادی و رفتاری.
دکتر محمد راتب نابلسی:
ما عبادات عبادی داریم، مانند نماز، روزه، حج و زکات. و عبادات رفتاری داریم، یعنی درآمدش، انفاقش، انتخاب همسرش، تربیت فرزندانش، بیرون رفتن دخترانش، انتخاب حرفهاش و حرکتی که انسان در آن زندگی میکند، اگر مطابق با روش خدا باشد، روش الهی را پیاده کرده است.
دکتر عمر عبد الکافی:
آیا شما فکر میکنید که عبادت رفتاری از عبادت عبادی برای نفس دشوارتر است؟
دکتر محمد راتب نابلسی:
باید بگویم که عبادات شعائری نتیجهای ندارد، مگر اینکه عبادت رفتاری درست باشد، تا اینکه در نماز بایستد و تحت تأثیر قرار گیرد و خط مستقیمی با خدا داشته باشد، باید کسبش حلال باشد، انفاقش حلال باشد و بیرون رفتن همسر و دخترانش مطابق روش خدا باشد.
دکتر عمر عبد الکافی:
انگار اینها مقدماتی برای نماز قبل از وضو هستند.
عبادات برای این است که با خدا ارتباط داشته باشی.
دکتر محمد راتب نابلسی:
حقیقت این است که روزه برای نماز است و حج برای نماز است، پس نکتهی اصلی این است که من با خدا ارتباط برقرار کنم، یا به تعبیر امروزی، یک خط مستقیم با خدا داشته باشم، من شبها با او مناجات میکنم و ممکن است گریه کنم. خداوند عزوجل میخواهد که ما به او نزدیک باشیم، نماز ستون دین و دستگیرهی یقین، و بهترین روش تقرب، و معراج مؤمن به سوی پروردگار زمین و آسمانها است.
دکتر عمر عبد الکافی:
به نیابت از بینندگان، تقریباً چیزی را که در کلام شما احساس میکنم، درک میکنم، انگار قبل از اینکه رمضان وارد شود، نسیم رمضان از کلام شما بر ما وزیده است.
دکتر محمد راتب نابلسی:
گاهی اوقات حقیقت تلخ هزار بار بهتر از توهم شیرین است. اگر انسان بعد از رمضان، به همان چیزی که قبل از رمضان بود، بازگردد، باور کنید و اغراق نمیکنم، انگار که رمضان را روزه نگرفته است. خداوند عزوجل از این عبادت استثنایی، یک تحول کیفی میخواهد.
دکتر عمر عبد الکافی:
الان مهمان گرامی آمده است، ما به سوی او میرویم، یا او به سوی ما میآید؟ چگونه از ماه فضیل استقبال کنیم؟
چگونه از ماه پرفضیلت استقبال کنیم؟
دکتر محمد راتب نابلسی:
او به سوی ما آمده است، باید به گونهای از او استقبال کنیم که شایستهی او باشد.
اولاً: اگر در عبادت کوتاهیهایی وجود دارد، اگر در درآمد مشکلاتی وجود دارد، اگر در روابط چیزهایی وجود دارد که خدا را راضی نمیکند، باید توبهی نصوح کنیم، اگر بنده توبهی نصوح کند، خداوند کاری میکند که حافظانش، فرشتگان و تمام نقاط زمین خطاها و گناهانش را فراموش کنند.
دکتر عمر عبد الکافی:
پس هیچ کس بر او شهادت نمیدهد.
دکتر محمد راتب نابلسی:
هرگز.
دکتر عمر عبد الکافی:
یعنی من الان به عنوان یک انسان مسلمان، ایمانم فقط رمضانی نیست. الان در دفتر مینویسم که چه نقصهایی دارم، یا چه چیزهایی را میخواهم در رفتارهایم با مردم، و قبل از آن با خدا، کامل کنم، آیا آنها را بنویسم؟
دکتر محمد راتب نابلسی:
فرشته از عقل بدون شهوت ساخته شده است، حیوان از شهوت بدون عقل ساخته شده است و انسان از هر دو ساخته شده است. دقت کن، اگر عقلش بر شهوتش غلبه کند، از فرشتگان بالاتر میشود و اگر شهوتش بر عقلش غلبه کند، از حیوان پستتر میشود، یعنی مثلاً، یک انسان ثروتمند، به پسرش چیزهایی را که نیاز ندارد، اعم از درآمد، از خانه و از وسیلهی نقلیه، اگر ثروتمند باشد، میدهد، اما الان، میگوید: هر کسی که از کشورهای غربی با مدرک دکتری پیش من بیاید، نصف کارخانه را به او میدهم، اینجا تبدیل به یک عبادت استثنایی میشود. ما خوردن و آشامیدن را ترک کردیم، و خوردن و آشامیدن برای ما در خارج از رمضان مباح است، پس این یک عبادت استثنایی است، و نکتهی اصلی اینکه عبادت توحید، عبادت استغفار و عبادت تعاملی، اینها همه در رمضان هستند.
دکتر عمر عبد الکافی:
ما الان وارد سه مورد شدیم، شما سه مورد را ذکر کردید.
روزه عبادتی استثنایی است که مدد الهی را برایت به ارمغان میآورد:
دکتر محمد راتب نابلسی:
باز کردن صفحهای جدید با خداوند، عبادتی است که استفاده میشود. ما در ماه رمضان با خدا صفحهای جدید باز کردیم و از صمیم قلبم برای بینندگان آرزو میکنم که بعد از رمضان هم، همانطور که در رمضان بودند، ادامه دهند. نمودارشان صعودی شده بود، اما اگر بعد از رمضان به همان وضعیتی که قبل از رمضان داشتیم برگردیم، هیچ سودی نبردهایم.
دکتر عمر عبدالکافی:
اکنون همهی ما اشتباهاتی داریم و از حد و مرزها تجاوز میکنیم و غرایز ما گاهی ما را به فراتر رفتن از حدود وادار میکند، هر کسی به اندازهی خودش، یعنی چطور در ماه رمضان از آن استفاده کنم، اینکه ترمزهایی داشته باشیم.
دکتر محمد راتب نابلسی:
تا زمانی که ورود و خروج [مالی] و شبنشینیهایش را کنترل کند و به نماز بایستد، عظمت خدا را حس میکند، رحمتش را حس میکند، اسمهای نیکویش را حس میکند، با اصل زیبایی، کمال و بخشش و ذات کامل، ارتباط برقرار میکند.
دکتر عمر عبدالکافی:
آیا در ماه رمضان احساس میکنید که مدد دیگری به ما میرسد، غیر از بقیهی ماهها؟
دکتر محمد راتب نابلسی:
قطعاً، عبادتی استثنایی است.
دکتر عمر عبدالکافی:
از سوی بنده و از چه چیزی به سوی او میآید.
دکتر محمد راتب نابلسی:
از سوی بنده و خداوند عز و جل آن را از او میپذیرد. یعنی طعم قرب [به خدا] را چشید.
فلو شاهدت عيناك من حســـننا الذي رأوه لما وليت عنا لغيـرنا
ولو سمعت أُذُناك حُسن خطابنا خلعت عنك ثياب العُجب و جئتنا
ولو ذقت من طعم المحـبَّة ذرةً عَذرت الذي أضحى قتيلاً بحبنــا
ولو نسمت من قربنا لك نسمةٌ لمـُت غريبـاً واشـتياقاً لـقربـنـــا
«اگر چشمانت زیبایی ما را میدیدند، از ما روی نمیگرداندی و به سوی دیگری نمیرفتی.
همچنین اگر گوشهایت نیکویی سخنان ما را میشنیدند، لباس غرور را از تن درمیآوردی و به سوی ما میآمدی.
همچنین اگر ذرّهای از طعم محبت را میچشیدی، کسی را که عاشقانه کشته شده بود، سرزنش نمیکردی
همچنین اگر نسیمی از قرب ما به تو میوزید، غریبانه از اشتیاق به قرب ما میمردی.»
دکتر عمر عبدالکافی:
فقط یک نسیم باعث میشود که در تقرب خداوند فنا شود!
پروردگارا، ای مولای ما، به ما برکت عطا کن و خداوند تو را به خاطر این روشنگریها و این فیوضات جزای خیر دهد. اگرچه وقت کم بود، اما ثمره بزرگ است. قبل از بینندگان، من اوّلین بهرهمند و اوّلین خوشبخت هستم.
خداوند به شما از جانب ما و از جانب مسلمانان جزای خیر دهد، و خداوند به شما برکت دهد، و السلام علیکم و رحمه الله و برکاته.
دکتر محمد راتب نابلسی:
این از تواضع شماست.
خدایا ما را از تاریکیهای جهل و توهم به سوی نورهای معرفت و علم و از گرداب شهوات به سوی بهشت قربات خارج کن.